Kibergigiyena nima?

Kibergigiyena — bu sizning pulingiz va ma’lumotlaringizni himoya qilishga yordam beradigan oddiy kundalik odatlar.

Bu sizning moliyaviy mablag‘laringiz va ma’lumotlaringiz xavfsizligini ta’minlash uchun har kuni amal qilinishi zarur bo‘lgan asosiy qoidalardir.

 

1. Kuchli parollar — sizning birinchi himoyangiz

Yomon:

  • 123456
  • tug‘ilgan sana

Yaxshi:

  • Murakkab kombinatsiyalar (harflar + raqamlar + belgilar)
  • har bir xizmat uchun alohida parol

Maslahat: Parollar menejeridan foydalaning

2. Telefonni bloklash — majburiy

Himoyalanmagan telefon — qulfsiz qolgan hamyon demakdir.

Yoqing:

  • PIN-kodni
  • Face ID yoki barmoq izini
  • Ekran avtobloqlanishini

 

3. Ilovalarni va tizimni yangilab boring

Yangilanishlar — bu shunchaki “dizayn” emas, bu — xavfsizlikdir.

Ular firibgarlar foydalanadigan zaifliklarni bartaraf etadi.

Yangilanishlarni ortga surmang.

4. Ilovalarni faqat rasmiy manbalardan yuklang

Faqat:

  • App Store
  • Google Play

Xavfli:

  • Telegram/saytlardan olingan APK fayllar
  • Modifikatsiya qilingan ilovalar
  • noma’lum saytlar

Tashqi ko‘rinishidan "bankkа" o‘xshasa ham

5. Havolalar va fayllar bilan ehtiyot bo‘ling

Quyidagi havolalarga kirmang:

  • SMS orqali kelgan
  • noma’lum xabarlardagi
  • hatto “tanishlar” kelgan bo‘lsa ham (ularning akkaunti buzilgan bo‘lishi mumkin).

Quyidagilarni ochmang:

  • shubhali PDF-fayllarni
  • noma’lum manbalardan olingan fayllarni

6. Kodlarni va shaxsiy ma’lumotlarni hech kimga aytmang

Buni bir umrga eslab qoling:

SMS-kod — bu pullaringiz kalitidir

Kodni berish — pullaringizga yo'l ochib berish demakdir.

7. Bank amaliyotlari uchun ochiq Wi-Fi dan foydalanmang

Kafe, aeroport savdo markazlarida firibgarlar ma’lumotlaringizni o‘g‘irlashlari mumkin

  • Mobil internetdan yoki xavfsiz tarmoqlardan foydalaning

  • Tekshiruv ro‘yxati

  • Kuchli parollar

  • Telefon himoyalangan

  • Ilovalar yangilangan

  • APK yuklamayman

  • Shubhali linklarga kirmayman

  • Kodni hech kimga bermayman

Eng ko‘p yo‘l qo‘yiladigan xato

Odamlar: “Bu holat mening boshimga tushmaydi”, deb o‘ylashadi.

Firibgarlar aynan shunga tayanadilar.